Osie samolotu, stery i lotki — sterowność
Trzy osie samolotu i trzy stery, różnicowe wychylenie lotek, klapki wyważające i odciążające, kompensacja steru i prędkość VA. Z rysunkiem i pytaniami z egzaminu ULC.
Powierzchnie sterowe zaznaczone na bursztynowo. Oś OY jest prostopadła do kartki.
Co musisz zapamiętać
- Lotki obracają samolot wokół osi podłużnej OX (przechylanie), ster wysokości — wokół poprzecznej OY (pochylanie), ster kierunku — wokół pionowej OZ (odchylanie).
- Lotki o równym wychyleniu dają niekorzystny moment oporowy, bo lotka wychylona w dół ma większy opór. Dlatego stosuje się różnicowe wychylenie lotek (w górę bardziej) albo lotki Frise.
- Klapka wyważająca (trymer) zdejmuje stałą siłę z drążka; klapka odciążająca (flettner) i kompensacja aerodynamiczna zmniejszają siły i moment zawiasowy; wyważenie masowe chroni przed flatterem.
- VA (prędkość brutalnego sterowania) to największa prędkość, przy której można jeszcze w pełni wychylić stery bez przekroczenia dopuszczalnego przeciążenia.
| Oś | Ruch | Ster | Czym sterujesz |
|---|---|---|---|
| OX — podłużna | przechylanie | lotki | wolant / drążek w bok |
| OY — poprzeczna | pochylanie | ster wysokości | wolant / drążek od siebie i na siebie |
| OZ — pionowa | odchylanie | ster kierunku | orczyk (pedały) |
Klapka wyważająca (trymer) zdejmuje stałą siłę z drążka; klapka odciążająca (flettner) zmniejsza siły i moment zawiasowy; wyważenie masowe chroni przed flatterem.
Sterowność
Sterowność to zdolność do zmiany stanu ustalonego lotu pod wpływem wychylenia steru. Drążek od siebie wychyla ster wysokości w dół: na usterzeniu poziomym przybywa siły nośnej w górę, ogon idzie do góry, a nos w dół — rośnie pochylenie. Drążek na siebie działa odwrotnie i zwiększa współczynnik obciążenia n.
Lotki i ich kłopoty
Lotka wychylona w dół zwiększa siłę nośną, ale też opór. Przy równych wychyleniach samolot odchyla się w stronę przeciwną do skrętu — to niekorzystny moment oporowy lotek. Zapobiega mu różnicowe wychylenie (lotka w górę wychyla się bardziej) albo lotki Frise. Przy dużej prędkości lotka może skręcić miękkie skrzydło i zadziałać odwrotnie (odwrotne działanie lotek) — chroni przed tym sztywność skrętna skrzydła. Brak wyważenia masowego lotek przy dużych prędkościach grozi flatterem.
Tak pytają na egzaminie ULC
Pokaż odpowiedź
Poprawna odpowiedź: ośi OX›
Pokaż odpowiedź
Poprawna odpowiedź: ośi OY›
Pokaż odpowiedź
Poprawna odpowiedź: różnicowe wychylenie lotek
Przećwicz cały temat
Załóż konto — 3 dni za darmoZasady lotu
Cały przedmiot: zakres egzaminu, lekcje i przykładowe pytania.
Zasady lotu (samolot) na egzaminie PPL(A) → Profil lotniczy — cięciwa, szkieletowa, grubość i strzałka →Gęstość powietrza, ISA i rodzaje wysokości →Fizyka dla pilota: jednostki SI, ruch, moment i równowaga →Stateczność samolotu — statyczna i dynamiczna →Źródła
- Wikipedia: Aircraft principal axes
- Baza pytań ULC (PPL(A), SPL) — osie, lotki, kompensacja, VA